Hünkâr Hacı Bektâş Velî’nin Velâyetnamesi’nde Pirebi Sultan’ın Hünkâr’ın beşinci halifesi ve çerağcısı olduğu ifade edilmektedir. Bundan yola çıkarak Pirebi Sultan’ın yaşadığı devri 13. yüzyıla dayandırmak mümkündür. On iki İmamlar’ın beşincisi olan İmam Muhammed Bakır (a.s) soyundan gelmektedir.
Hacı Bektâş Velî’nin Velâyetnamesi’nde Pirebi Sultan’dan ‘Hünkâr’ın ulu halifesi Pir-âb Sultan’ olarak bahsedilmektedir. Aşağıda Velayetname’de Pir-âb Sultan’ın anlatıldığı bölümün günümüz Türkçesine aktarılmış şekli verilmektedir ki buna göre Hünkâr Hacı Bektâş Velî’nin beşinci halifesinin Pir-Ȃb Sultan olduğu anlaşılmaktadır:
“Pir-âb Sultan da Hünkâr’ın ulu halifelerindendi ve çerağcısıydı. Erenlerin safa nazarını almış, velâyet ve kerâmet sahibiydi. Bir gün Konya’da Şeyh SadreddinKonevî hazretleri Hünkâr’a bir derviş gönderdi ‘‘Biz Hünkâr’ı çok severiz, onun sohbetini ve mübârek yüzünü çok özledik. Fakat bulunduğumuz yerde de işlerimiz var, uygun gördüğü olgun halifelerinden birini gönderse de burada onunla sohbet etsek, Hünkâr’ın kokusunu onlardan alsak’’ dedi. Derviş gidip bu sözleri Hünkâr’a iletti. Hünkâr, Pir-âb Sultan’a ‘‘Konya’yı sana yurt verdik, demini, yomunu oynat. İnsanları eğit, mezarında orada olsun’’ dedi. Mezarını ziyarete gelenlerin günahları affolsun. Hünkâr’ın emrini kabul etti. Üç oğlu vardı. Evine gelip durumu eşine bildirdi. Ailesiyle Konya’ya geldi. Şeyh Sadreddin Konevî’nin huzuruna çıktı, durumu bildirdi. Hünkâr’ın bu işle ilgili olarak kendisini görevlendirdiğini, nereye isterlerse oraya yerleşeceğini bildirdi. Sadreddin ‘‘Konya’yı sana yurt verdik, demini, yomunu oynat. İnsanları eğit, mezarın da orada olsun’’ dedi. Mezarını ziyarete gelenlerin günahları affolsun. Hünkâr’ın emrini kabul etti. Üç oğlu vardı. Evine gelip durumu eşine bildirdi. Ailesiyle Konya’ya geldi. Şeyh SadreddinKonevî’nin huzuruna çıktı, durumu bildirdi. Hünkâr’ın bu işle ilgili olarak kendisini görevlendirdiğini, nereye isterlerse oraya yerleşeceğini bildirdi. Sadreddin Konevî hazretleri Pir-âb Sultan’a çok hürmet, izzet ikram etti. Tekkesini kuracağı uygun bir yer gösterdi. Sadreddin Konevî, Pir-âb Sultan ile sık sık sohbet edebilmek için kendisine yakın bir yer seçmişti. Gösterilen yere büyük bir tekke yapıldı. Konya’da pek çok kerâmetler gösterdi. O sıralarda Konya’da veba salgını vardı ve Pir-âb Sultan’ın iki çocuğu vebadan öldü. Üçüncüsü de vebaya tutulup öldü. Teneşir tahtasına yıkamak için koymuşlardı. Pir-âb Sultan evden içeri girdi, eşinin bu duruma çok üzüldüğünü gördü. Dışarı çıktı, teneşire yaklaştı ‘‘Yâ ilâhî ikisini aldın bari birini de bize bağışla’’ diye dua etti. ‘‘Bismillahirrahmanirrahim, kalk oğul Allah’ın emriyle’’ dedi. Allah’ın izni, erin velâyetiyle çocuk dirildi. Ayağa kalktı. Birlikte annesinin yanına gittiler. Eşine ‘‘Biz sabretmiştik ama senin sabrın olmadığı için Allah’a yalvarıp niyaz ettik, o da lütfedip duamızı kabul etti çocuğumuzu bize bağışladı’’ dedi. Konya halkı bu kerâmeti gördükten sonra Pir-âb Sultan’a daha çok bağlandılar. (Gümüşoğlu, Duran; 2010 : 845).
Pirebi Sultan, Peygamber Efendimizin torunlarından on iki İmamın beşincisi İmam Muhammed Bakır’ın neslindendir. Ayrıca Pirebi Sultan Zaviyesi ‘‘ocak’’ olarak da anılmaktadır. Selçuk Es’in İzzet Koyunoğlu’ndan naklettiği’ne göre, Pirebi’nin asıl adı Piriâb Sultan’dır. Denizcilerin şeyhidir. Bektaşî tarikatına mensup olan bu şeyhe yeniçeriler büyük saygı gösterirlermiş. Vaktiyle Akdeniz’i titreten korsanlar Konya ve Tire’den giderlermiş. Gordelevski de Pirebi Sultan’ın müritlerinin gizli Bektaşi olduğuna ve suyu himaye ettiği için Piriâb Sultan olarak anıldığına dikkat çekmektedir.
Pirebi Sultan’ın oğlu Seyyid Muhammed Nuri (Yalıncak Sultan) Pirebi Sultan’ın Hakk’a yürümesinden sonra babasının vasiyeti üzerine Hacı Bektaş Velî’den eğitim almıştır. Sonrasında ise Yalıncak Sultan, Hacı Bektaş Velî tarafından Sivas iline görevlendirilmiştir. Yalıncak Sultan’ın oğlu Seyyid Ahmed Nuri de Karaman bölgesinde irşad faaliyetleri yürütmüştür. Yalıncak Sultan ve Hubyar Sultan evlatlarından alınan rivayetlere göre Yalıncak Sultan’ın kızı Gönül Ana Hubyar Sultan’ın eşidir.
Dahası Pirebi Sultan adına Konya’da zaviye kayıtları da bulunmaktadır. Pirebi Sultan’ın türbesi Konya Merkez’de Pirebi Sultan Zaviyesi’ndedir. Seyyid Pirebi Sultan, gösterdiği kerametler ve irşad faaliyetleri düşünüldüğünde Alevi-Bektâşi inancının en önemli pirlerindendir.
YALINCAK SULTAN OCAĞI EVLADI
ERAY KARAYİĞİT